Linux/UNIX Shell Programming Eğitimi

Eğitim Hakkında

POSIX uyumlu kabuk betikleriyle sistem görevlerini otomatikleştirme

Bu eğitim, Linux ve UNIX ortamlarında kabuk (shell) programlamayı uçtan uca ele alır. Değişken genişletme ve tırnak kuralları, parametre genişletme (${var:-default}), komut ikamesi, test ve [[ ]] koşulları, for/while/until döngüleri, case yapıları ve fonksiyonlarla modüler betikler yazmayı öğrenirsiniz. sed, awk, grep, cut ve tr ile metin işleme; borular (pipe), yönlendirme (2>&1), here-document ve process substitution gibi akış mekanizmalarını uygulamalı olarak kullanırsınız. Ayrıca trap ile sinyal yakalama, çıkış kodları, getopts ile argüman ayrıştırma ve set -euo pipefail ile güvenli betik yazımını kavrarsınız.

Süre ve Format

3 Gün. Her gün dört modül; teorik anlatımı takiben terminal üzerinde betik yazma ve hata ayıklama uygulamaları yapılır.

Seviye

Orta Seviye — POSIX kabuğu ve Bash ile değişkenler, akış kontrolü, metin işleme ve otomasyon betikleri yazımını kapsar.

Öğrenme Metodu

Her kavram, canlı bir Bash oturumunda yazılan ve shellcheck ile denetlenen gerçek betikler üzerinde uygulanarak pekiştirilir.

Neden Bu Eğitim?

⚙️Otomasyon Gücü

Yedekleme, log döndürme ve dağıtım gibi tekrar eden görevleri tek bir betikle otomatikleştirirsiniz.

🧩Taşınabilir Kod

POSIX sh uyumluluğu sayesinde betikleriniz Linux, BSD ve diğer UNIX sistemlerinde sorunsuz çalışır.

🛡️Güvenli Betik

set -euo pipefail, tırnak kuralları ve trap ile hataya ve enjeksiyona dayanıklı betikler üretirsiniz.

Anahtar Konular

shell programlama eğitimibash scriptinglinux kabuk betiğiposix shsed awk eğitimishell otomasyongetoptsbash fonksiyonlarılinux betik yazımı

“İyi bir kabuk betiği, bir kez yazılır ve binlerce kez güvenle çalışır.”

Ön Koşullar

Eğitimden verim almak için faydalı olacak bilgi ve ortam gereksinimleri

1

Komut Satırı

ls, cd, cp, mv, cat gibi temel kabuk komutlarını kullanabiliyor olmak faydalıdır.

2

Dosya Sistemi

Dizin yapısı, izinler (chmod/chown) ve mutlak/göreli yol kavramlarına aşinalık beklenir.

3

Metin Editörü

vim veya nano ile dosya düzenleme yapabilmek pratikleri kolaylaştırır.

4

Lab Ortamı

Bash 4+ kurulu bir Linux terminali veya WSL erişimi gereklidir.

Eğitim İçeriği

Programın gün gün akışı aşağıdadır. Bir güne tıklayarak o günün modüllerini ve içeriklerini görebilirsiniz.

Günün hedefi, >>, 2>, 2>&1 ve &> ile akış yönlendirme

Modül 1

Kabuk Mimarisi

sh, bash, dash, zsh kabukları ve login/non-login, interactive/non-interactive farkları
Komut ayrıştırma sırası: alias, tokenleştirme, genişletme, ikame
/etc/profile, ~/.bashrc, ~/.bash_profile başlatma dosyalarının yüklenme sırası
shebang satırı (#!/usr/bin/env bash) ve betiğin yürütülmesi
env, export ve kabuk ortam değişkenleri ($PATH, $HOME, $IFS)
builtin ile dış komut ayrımı ve type, command -v kullanımı

Modül 2

Değişkenler ve Genişletme

Değişken atama (var=deger) ve boşluk kuralı, yerel (local) değişkenler
Parametre genişletme: ${var:-varsayilan}, ${var:=ata}, ${var:?hata}
Alt dize ve uzunluk: ${var:offset:len}, ${#var}
Kalıpla kırpma: ${var#önek}, ${var%%sonek}, ${var/eski/yeni}
Diziler: ${dizi[@]}, ${!dizi[@]} ve ilişkisel diziler (declare -A)
Komut ikamesi $(komut) ve aritmetik genişletme $((a+b))

Modül 3

Tırnaklama ve Sözcük Bölme

Tek tırnak, çift tırnak ve ters eğik çizgi ile kaçış farkları
IFS değişkeni ve sözcük bölme (word splitting) davranışı
Çift tırnaksız genişletmenin yol adı genişletmesine (glob) açtığı riskler
"$@" ile "$*" farkı ve argümanların doğru aktarımı
glob desenleri: *, ?, [a-z], extglob ile @(), +(), !()
noglob ve set -f ile glob genişletmesini kapatma

Modül 4

Giriş/Çıkış Yönlendirme

stdin, stdout, stderr dosya tanımlayıcıları (0,1,2)
Boru hatları (pipe) ve pipefail ile hata yayılımı
here-document (<<EOF) ve here-string (<<<) kullanımı
read ile stdin'den satır okuma ve -r, -p, -a seçenekleri
exec ile kalıcı yönlendirme ve dosya tanımlayıcı açma

Günün hedefiKatılımcı koşullu yapıları, döngüleri ve yeniden kullanılabilir fonksiyonlarla modüler betikler kurar.

Modül 1

Koşullar ve Testler

test, [ ] ve [[ ]] arasındaki farklar ve tercih kriterleri
Dosya testleri: -f, -d, -e, -r, -w, -x, -s, -nt, -ot
Dize karşılaştırma: =, !=, -z, -n ve desen eşleme [[ $x == a* ]]
Sayısal karşılaştırma: -eq, -ne, -lt, -gt ve (()) aritmetik testi
Mantıksal operatörler &&, || ve kısa devre değerlendirmesi
case ... esac yapısı ile çoklu dal eşleştirme

Modül 2

Döngüler

for döngüsü: liste üzerinde, C-tarzı (()), dizi elemanları üzerinde
while ve until döngüleri ve okuma döngüsü while read -r satir
break ve continue ile akış kontrolü, çok seviyeli break N
IFS ayarlayarak satır/alan bazlı okuma güvenliği
Sonsuz döngü ve çıkış koşulu tasarımı
Döngü içinde alt kabuk (subshell) tuzağı ve değişken kapsamı

Modül 3

Fonksiyonlar

Fonksiyon tanımı, çağrımı ve $1, $2, $# argüman erişimi
return ile çıkış kodu, değer döndürmek için echo/printf kullanımı
local ile değişken kapsamını sınırlama ve ad çakışmalarını önleme
Fonksiyon kütüphanesi oluşturma ve source ile içe aktarma
Özyinelemeli (recursive) fonksiyon ve derinlik sınırı
Varsayılan parametre ve değişken sayıda argüman ("$@") işleme

Modül 4

Argüman Ayrıştırma

getopts ile kısa seçenek (-v, -o deger) ayrıştırma döngüsü
OPTARG, OPTIND değişkenleri ve hata bayrağı yönetimi
shift ile konumsal parametreleri kaydırma
Uzun seçenekler (--verbose) için manuel while/case deseni
Kullanım (usage) fonksiyonu ve -h/--help çıktısı
Zorunlu argüman doğrulama ve eksik parametre hata mesajları

Günün hedefiKatılımcı metin akışlarını sed/awk ile dönüştürür ve trap, hata yönetimiyle üretime hazır betikler yazar.

Modül 1

grep ve Düzenli İfadeler

BRE, ERE ve PCRE farkları, grep -E ve grep -P seçenekleri
Çapa (^, $), karakter sınıfları [[:digit:]] ve niceleyiciler *, +, ?
grep -o, -c, -n, -v, -r ve --include ile dosya filtreleme
Gruplama ve geri referans ile eşleşme yakalama
Büyük/küçük harf duyarsız arama (-i) ve kelime sınırı (\b)
Çoklu desen (-e) ve sabit dize arama (grep -F)

Modül 2

sed ile Akış Düzenleme

Yerine koyma: s/eski/yeni/g ve bayraklar (g, I, p, sayı)
Adres aralıkları: satır no, /desen/, $ ve aralık 1,5
Silme (d), yazdırma (p) ve -n ile sessiz mod
Yerinde düzenleme sed -i ve yedek uzantısı
Hold space, N, D, P ile çok satırlı işlemler
a\, i\, c\ ile satır ekleme, araya sokma ve değiştirme

Modül 3

awk ile Alan İşleme

Alan değişkenleri $1..$NF, NR, FS, OFS ve ayırıcı ayarları
BEGIN/END blokları ve ara toplam/raporlama desenleri
Desen-eylem yapısı ve koşullu satır işleme
Aritmetik, ilişkisel diziler (sayac[$1]++) ve gruplama
printf ile biçimli çıktı ve sütun hizalama
Birden çok dosyayı FNR/FILENAME ile ayırarak işleme

Modül 4

Güvenli Betik ve Hata Yönetimi

set -e, set -u, set -o pipefail ile katı hata modu
trap ile EXIT, ERR, INT, TERM sinyallerini yakalama ve temizlik
mktemp ile güvenli geçici dosya ve dizin oluşturma
Çıkış kodları, $? kontrolü ve anlamlı hata mesajları
shellcheck ile statik analiz ve yaygın uyarıların giderilmesi
Kilit dosyası (flock) ile tek örnek (single-instance) çalıştırma

Eğitim Kazanımları

Program sonunda katılımcılar:

✅

Değişken Hakimiyeti

Parametre genişletme ve tırnak kurallarını doğru kullanarak hatasız betikler yazarsınız.

✅

Akış Kontrolü

Koşul, döngü ve case yapılarıyla karmaşık iş akışlarını kodlayabilirsiniz.

✅

Modüler Tasarım

Fonksiyonlar ve kütüphanelerle yeniden kullanılabilir betik bileşenleri üretirsiniz.

✅

Metin İşleme

sed, awk ve grep ile log ve veri dosyalarını otomatik olarak dönüştürürsünüz.

✅

Argüman İşleme

getopts ile profesyonel komut satırı arayüzleri tasarlarsınız.

✅

Güvenli Betik

set -euo pipefail ve trap ile üretime hazır, dayanıklı betikler geliştirirsiniz.

✅

Taşınabilirlik

POSIX sh uyumlu kod yazarak farklı UNIX sistemlerinde çalışan betikler üretirsiniz.

✅

Hata Ayıklama

set -x ve shellcheck ile betiklerinizi hızla teşhis edip düzeltirsiniz.

Kimler İçin Uygundur?

Sistem yöneticileri
DevOps mühendisleri
Linux/UNIX ortamında tekrar eden görevleri otomatikleştirmek isteyen geliştiriciler için uygundur. Temel komut satırı deneyimi olan herkes katılabilir

Sıkça Sorulan Sorular

Bu eğitim kimler için uygundur?

Linux/UNIX ortamında tekrar eden görevleri otomatikleştirmek isteyen sistem yöneticileri, DevOps mühendisleri ve geliştiriciler için uygundur.

Eğitim için önceden programlama bilmek gerekir mi?

Hayır, ancak temel komut satırı kullanımı (ls, cd, cp) beklenir; programlama kavramları eğitim içinde kabuk bağlamında anlatılır.

Bash dışında başka kabuklar işlenir mi?

Evet, POSIX sh ve dash uyumluluğu ele alınır; betiklerin taşınabilirliği için Bash'e özgü özellikler ayrıca belirtilir.

Eğitimde metin işleme araçları öğretiliyor mu?

Evet, grep, sed ve awk ile düzenli ifadeler, alan işleme ve akış düzenleme kapsamlı şekilde uygulanır.

Eğitim sonunda sertifika verilir mi?

Evet, başarıyla tamamlayan katılımcılara Digital Vizyon Akademi Katılım ve Başarı Sertifikası verilir.

Sertifikalandırma

Bu eğitim Digital Vizyon Akademi Başarı Sertifikası ile tamamlanır.

Eğitim başında “Ön Test”, bitiminde “Son Test” uygulanarak gelişim ölçümlenir. Değerlendirme formunu dolduran katılımcılar sertifikalarını alır. Sertifikanızın geçerliliğini Sertifika Sorgulama sayfasından doğrulayabilirsiniz.

Örnek Sertifika

LINUX/UNIX SHELL PROGRAMMING EĞİTİMİ

Eğitim Hakkında

Neden Bu Eğitim?

Anahtar Konular

Ön Koşullar

Eğitim İçeriği

Kabuk Mimarisi

Değişkenler ve Genişletme

Tırnaklama ve Sözcük Bölme

Giriş/Çıkış Yönlendirme

Koşullar ve Testler

Döngüler

Fonksiyonlar

Argüman Ayrıştırma

grep ve Düzenli İfadeler

sed ile Akış Düzenleme

awk ile Alan İşleme

Güvenli Betik ve Hata Yönetimi

Eğitim Kazanımları

Kimler İçin Uygundur?

Sıkça Sorulan Sorular

Sertifikalandırma

Eğitim Bilgileri

Bu Eğitimle Birlikte Tercih Edilenler

Creating and Managing Unix File Systems Eğitimi

DB for Linux, UNIX, and Windows Eğitimi

DB for LUW: Administration in Linux/UNIX/Windows Environments Eğitimi

Debian Yönetimi Eğitimi

Deploying and Administering SUSE Linux Enterprise High Availability (SLE321V15) Eğitimi